الشيخ محمد هادي معرفة
103
علوم قرآنى (فارسى)
سارق بايد بر چيزى واقع شود كه از آنِ خود اوست . راه يافتن به أسباب نزول چون أسباب نزول از راه نقل روايت به دست مىآيد ومتأسفانه وقايع وحوادث در گذشته ضبط نمىشد ، بنابراين غالب روايات منقول چندان منابع قابل اعتمادي نيستند ، جز اندكى كه بيشتر آنها ضعيف السند يا متعارض ومتهافت است . واحدى در أسباب النزول مىگويد : « جايز نباشد در أسباب نزول آيات چيزى گفته شود ، مگر آن كه روايت صحيح وقابل اعتمادي در دست باشد واز كساني روايت شده باشد كه خود شاهد حوادث اتفاق افتادهء آن زمان بوده باشند . نه آن كه از روى حدس وگفتههاى بىاساس ، سخنى گفته باشند » . سپس از ابن عباس روايت مىكند كه پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله فرمود : « از نقل حديث بپرهيزيد مگر بدان علم وشناخت صحيح داشته باشيد ، زيرا هركس بر من وقرآن دروغى ببندد ، جايگاه خود را در آتش فرآهم ساخته است » . لذا سلف صالح از هر گونه سخن دربارهء قرآن خوددارى مىكردند . محمد بن سيرين مىگويد : « از عبيده ، يكى از سرشناسان تابعين ، دربارهء تفسير آيهاى از قرآن پرسشى نمودم گفت : رفتند كساني كه مىدانستند در چه جهت قرآن نازل شده است » . يعنى علم به أسباب النزول داشتهاند . واحدى مىگويد : « در اين زمان بسيارند كساني كه در اين زمينه دروغپردازىهاى فراوانى دارند ، لذا براي رسيدن به حقايق قرآن بايد راه احتياط را پيمود » « 1 » . سخن امام أحمد بن حنبل در اين باره گذشت : « ثلاثة لا أصل لها : المغازي والفتن والتفسير » . جلال الدين سيوطى ، با تمام توانى كه در اين زمينهها دارد ، نتوانسته است بيش از 250 حديث مسند ، أعم از صحيح وسقيم جمعآورى كند « 2 » ، ولى خوشبختانه در مكتب أهل بيت عليهم السّلام روايات فراوانى است كه به گونه صحيح از طرق ايشان به دست ما رسيده است وتا به حال بيش از چهار هزار روايت در اين زمينه جمعآورى شده است « 3 » . منابعى كه امروزه در دست داريم وبراي دستيابى به أسباب نزول مورد استفاده
--> ( 1 ) أسباب النزول ؛ ص 4 . ( 2 ) ر . ك : الاتقان ؛ ج 4 ، ص 257 - 214 . ( 3 ) اين روايات به وسيلهء جناب آقاى برهان جمعآورى شده است ودر ده مجلد آمادهء چاپ است .